Phân biệt mùn cưa, dăm bào và bụi chà nhám
| Loại | Sinh ra từ | Hình dạng |
|---|---|---|
| Mùn cưa (sawdust) | Cưa xẻ, cưa cắt | Hạt vụn nhỏ, khá đều |
| Dăm bào (shavings) | Máy bào, máy phay | Vỏ bào mỏng, cong, xốp |
| Bụi chà nhám (sanding dust) | Máy chà nhám | Bột rất mịn, dễ bay |
Trong xưởng, người ta thường gọi chung cả ba là mùn cưa, nhưng cách tận dụng và mức độ nguy hiểm khác nhau.
Mùn cưa được tận dụng vào đâu?
- Viên nén gỗ (wood pellet): ép thành viên làm nhiên liệu cho lò hơi, nhà máy điện sinh khối.
- Củi ép, than mùn cưa: ép thành thanh đốt thay củi, than.
- Ván dăm, ván sợi: nguyên liệu phối trộn trong một số dây chuyền.
- Nông nghiệp: giá thể trồng nấm, phủ gốc, đệm lót chuồng trại (dăm bào).
- Trong xưởng mộc: trộn bụi chà nhám cùng loại gỗ với keo sữa để trám khe, lỗ đinh – màu sát với gỗ hơn bột trét mua sẵn.
- Thấm hút: rắc lên vết dầu nhớt, sơn đổ trên sàn xưởng.
Lưu ý: mùn từ ván công nghiệp (MDF, ván dăm) hoặc gỗ đã tẩm hóa chất chứa keo, thuốc bảo quản – không nên dùng cho trồng trọt, chăn nuôi.
Rủi ro của bụi gỗ đối với sức khỏe
- Bụi gỗ được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp vào nhóm tác nhân gây ung thư cho người khi tiếp xúc lâu dài.
- Bụi mịn gây kích ứng mắt, mũi, họng; một số loại gỗ gây dị ứng da và hô hấp.
- Người làm việc cần khẩu trang lọc bụi mịn đạt chuẩn, không chỉ khẩu trang vải.
Nguy cơ cháy nổ bụi
Bụi gỗ mịn lơ lửng trong không khí hoặc tích tụ trên xà gồ, máng đèn có thể bắt lửa rất nhanh, thậm chí gây nổ bụi trong phễu, túi lọc. Vì vậy cần:
- Vệ sinh bụi định kỳ trên cao, trong tủ điện, quanh động cơ.
- Không hút thuốc, không hàn cắt gần khu chứa mùn.
- Nối đất hệ thống ống hút bụi để tránh tĩnh điện.
- Kho mùn cưa để xa khu sản xuất chính, có bình chữa cháy.
Thu gom mùn cưa trong xưởng
- Máy hút bụi túi vải: gọn, hợp xưởng nhỏ, nối trực tiếp từng máy.
- Cyclone + túi lọc: tách mùn thô trước, bụi mịn đi vào lọc – hợp xưởng nhiều máy.
- Hút bụi cục bộ cho máy cầm tay: đặc biệt quan trọng với máy chà nhám.
Thuật ngữ Anh – Việt
- Sawdust – mùn cưa
- Wood shavings – dăm bào
- Wood dust – bụi gỗ
- Dust collector / cyclone – máy hút bụi / cyclone tách bụi
- Wood pellet – viên nén gỗ
Câu hỏi thường gặp
Mùn cưa có bán được không?
Có. Nhiều cơ sở thu mua mùn cưa, dăm bào sạch để làm viên nén, trồng nấm; giá phụ thuộc loại gỗ, độ ẩm và độ sạch.
Trộn mùn cưa với keo gì để trám lỗ?
Thường dùng bụi chà nhám mịn trộn keo sữa thành hỗn hợp sệt, trám vào lỗ, để khô rồi chà phẳng. Vết trám có thể ăn màu khác gỗ khi nhuộm, nên thử trước.



