Khuyết tật gỗ là những đặc điểm làm giảm độ bền, thẩm mỹ hoặc khả năng gia công của gỗ. Biết gọi đúng tên và đánh giá đúng mức độ giúp thợ pha cắt tiết kiệm gỗ, giúp người mua kiểm hàng chặt hơn khi nhận lô.
Có thể chia khuyết tật gỗ thành 4 nhóm: tự nhiên trong cây, do sấy và bảo quản, do sinh vật và do gia công.
1. Mắt gỗ
Mắt gỗ là phần gốc cành còn lại trong thân cây.
- Mắt sống (mắt liền): thớ mắt liền với gỗ xung quanh, chắc. Với nhiều sản phẩm có thể giữ lại như nét trang trí.
- Mắt chết: cành đã chết trước khi được thân cây bao lại, thường có viền tối, dễ lỏng, dễ rơi.
- Mắt thối: mắt bị mục, mềm – phải cắt bỏ.
- Mắt lọt/lỗ mắt: mắt đã rơi ra để lại lỗ.
Xử lý: cắt bỏ ở chi tiết chịu lực; với mặt không chịu lực có thể trám bằng bột trét, keo epoxy pha mùn cưa hoặc khoét và ghép miếng gỗ cùng màu.
2. Nứt gỗ
- Nứt đầu: xuất hiện ở hai đầu tấm do đầu gỗ mất nước nhanh hơn thân. Phòng bằng cách sơn bịt đầu gỗ trước khi sấy.
- Nứt mặt: nứt trên bề mặt khi sấy quá nhanh, lớp ngoài khô và co trước lớp trong.
- Nứt trong (nứt tổ ong): nứt bên trong tấm, nhìn ngoài khó thấy, chỉ lộ ra khi cắt – thường do chế độ sấy sai.
- Nứt vòng (nứt theo vòng năm) và nứt tâm: có thể có từ khi cây còn đứng.
Xử lý: cắt bỏ đoạn nứt; với vết nứt nhỏ ở chi tiết không chịu lực có thể dùng keo 502 hoặc keo AB để gia cố rồi chà phẳng.
3. Cong vênh
| Dạng | Mô tả | Nguyên nhân chính |
|---|---|---|
| Cong lòng máng | Mặt tấm cong theo chiều ngang như cái máng | Co ngót tiếp tuyến và xuyên tâm khác nhau, thường gặp ở tấm xẻ tiếp tuyến |
| Cong dọc mặt | Tấm cong theo chiều dài, nhìn trên mặt rộng | Xếp gỗ sai, thanh kê không đều, gỗ phản ứng |
| Cong dọc cạnh | Tấm cong theo chiều dài, nhìn trên cạnh hẹp | Ứng suất trong gỗ, gỗ phản ứng |
| Xoắn vỏ đỗ | Bốn góc không nằm trên một mặt phẳng | Thớ xoắn, sấy không đều |
Phòng và xử lý: sấy đúng chế độ, xếp gỗ có thanh kê thẳng hàng và đặt vật nặng lên trên chồng gỗ; khi gia công thì bào phẳng, xẻ hẹp, hoặc ghép thanh đảo chiều vòng năm.
4. Khuyết tật cấu tạo: thớ xoắn, lõi lệch, túi nhựa
- Thớ xoắn/thớ nghiêng: thớ gỗ chạy xiên so với trục thân. Làm giảm độ bền uốn, dễ xơ khi bào, dễ xoắn khi khô.
- Lõi lệch (tâm lệch) và gỗ phản ứng: hình thành khi cây mọc nghiêng hoặc chịu gió một phía; gỗ co ngót bất thường, dễ cong.
- Túi nhựa, vệt nhựa: ở gỗ có nhựa như thông; có thể làm sơn không bám hoặc chảy nhựa sau khi sơn.
- Gỗ dác: phần gỗ ngoài, màu nhạt hơn, thường dễ bị mối mọt và nấm hơn gỗ lõi.
5. Khuyết tật do sinh vật: nấm, mục, mối mọt
- Nấm biến màu (thường gặp là vệt xanh xám): làm xấu màu gỗ, thường ít ảnh hưởng độ bền nhưng ảnh hưởng thẩm mỹ, đặc biệt với gỗ màu sáng.
- Mục: nấm phá hủy vách tế bào, gỗ mềm, nhẹ, bở – phải loại bỏ.
- Mọt, mối: để lại lỗ nhỏ, đường hầm và bột gỗ. Lỗ mọt còn bột mới là dấu hiệu mọt còn hoạt động.
Phòng ngừa: sấy gỗ kịp thời sau khi xẻ, giữ kho khô thoáng, tẩm thuốc bảo quản theo hướng dẫn của nhà sản xuất và quy định cho phép.
6. Khuyết tật do gia công
Xơ xước, lẹm dao, vết dao bào, cháy đen do lưỡi cùn, lệch kích thước. Phần lớn do dao cụ mòn, tốc độ ăn phôi không phù hợp hoặc bào ngược thớ. Kiểm tra dao định kỳ và bào thuận thớ sẽ giảm đáng kể.
Phân loại gỗ theo khuyết tật
Trong mua bán gỗ xẻ, khuyết tật quyết định hạng gỗ. Ví dụ, gỗ cứng nhập từ Mỹ thường phân hạng theo quy tắc của NHLA (các hạng như FAS, Select, No.1 Common, No.2 Common…), dựa trên tỷ lệ diện tích gỗ sạch có thể cắt ra từ tấm. Khi mua gỗ, cần thống nhất trước tiêu chuẩn phân hạng và mức khuyết tật cho phép trong hợp đồng, kiểm ngẫu nhiên khi nhận hàng.
Câu hỏi thường gặp
Mắt gỗ có phải lúc nào cũng là lỗi không?
Không. Mắt sống, chắc, nhỏ có thể được chấp nhận hoặc thậm chí được ưa chuộng ở dòng hàng phong cách mộc. Mắt chết, mắt thối thì nên loại hoặc xử lý.
Làm sao biết gỗ còn mọt?
Quan sát lỗ mọt có bột gỗ mới, tươi màu chảy ra, hoặc đặt giấy dưới tấm gỗ vài ngày xem có bột rơi xuống không.
Có cứu được tấm gỗ cong vênh không?
Cong nhẹ có thể bào phẳng hoặc xẻ nhỏ để dùng; cong nặng thường phải hạ cấp sử dụng. Phòng ngừa bằng sấy và xếp gỗ đúng cách hiệu quả hơn sửa chữa.
Xem phụ kiện, keo, vật tư ngành gỗ tại: donghunghardware.com
Đông Hưng cung cấp phụ kiện, keo, vật tư ngành gỗ cho xưởng và đại lý. Hotline/Zalo: 0933 034 768. Khách mua sỉ liên hệ Tel/Zalo/Viber: 0984 022 099.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét